Kuchlanish stabilizatori qanday tanlanadi

Admin 958 Jan. 8, 2024 Elektrotexnika

Kuchlanish stabilizatori qanday tanlanadi?

Kuchlanishning o‘zgarishi sizning uyingizdagi  qimmatbaho elektr jihozlaringizga, jumladan televizor, muzlatgich, pech va konditsionerlarga zarar etkazishi mumkin. Shuning uchun, agar siz yashab turgan hududda kuchlanish tebranishlari keng tarqalgan bo‘lsa, kuchlanish stabilizatori sotib olishga ehtiyoj tug‘iladi.

Stabilizator - bu sizning uyingizdagi elektr jihozlarining kuchlanish o‘zgarishi natijasida zarar ko‘rmasligini ta’minlaydigan oddiy qurilma. U sizning elektr jihozlaringizni kuchlanish ortishi yoki tushishdan himoya qiladi.

Elektr jihozlaringizning uzoq muddat hizmat ko‘rsatishini ta’minlash uchun,  siz o‘zingizning talablaringizga ham javob beradigan sifatli stabilizatorni tanlashingiz kerak. Keling, uyingiz uchun kuchlanish stabilizatorini qanday tanlashni  bilib olaylik.

Kuchlanish stabilizatori nima ish bajaradi.

Bu elektr tarmog‘idagi yuqori yoki past kuchlanishlarda, 220 V kuchlanishni avtomatik ravishda ushlab turish uchun mo‘ljallangan qurilma. Ular to‘satdan kuchlanish o‘ynashidan himoya qiladi, kirish xalaqitlarini filtrlaydi va qurilmalar va jihozlarni pasportida ko‘rsatilgan nominal xarakteristikalari doirasida, yuqori sifatli elektr energiyasi bilan ta’minlaydi, shu bilan ularning ishlash ishonchliligini oshiradi va xizmat muddatini uzaytiradi.

Bir fazali (220 V) va uch fazali (380 V) kuchlanish stabilizatorlari ishlab chiqariladi. Ular ishlash prinsipi va ishlash xususiyatlariga qarab bir necha turga bo‘linadi. Ularning yagona kamchiliklari shundaki, ular elektr tarmog‘ining juda past tushishi (80-90 voltdan kam) va haddan tashqari kuchlanishni ortishida (310-320 voltdan yuqori)  elektr jihozlarini ta’minlay olmaydi.

 Kuchlanish stabilizatorini tanlashda tavsiya etiladigan asosiy xususiyatlari:

• kirish kuchlanish diapazoni;

• fazalar soni;

• stabilizator quvvati;

• kuchlanishni barqarorlashtirishning tezligi;

• o‘lchamlari, vazni;

• stabilizatsiya aniqligi;

• kuchli ishga tushish tokiga (puskovoy tok) chidamliligi;

• FIK;

• qo‘shimcha funksiya va imkoniyatlari;

•ishlab chiqaruvchi brend.

 Kuchlanish stabilizatorining turlari

Bir necha turdagi kuchlanish stabilizatorlari mavjud, ularning har biri o‘zining afzalliklari va kamchiliklariga ega. Stabilizatorlarning asosiy turlarini ko‘rib chiqaylik. Hozirgi vaqtda 4 turdagi stabilizatorlar keng qo‘llaniladi:

Elektromexanik

Relelik

Yarimo‘tkazgichli

Invertor

Ferrorezonanslik

Hozirda ferrorezonans stabilizatorlarini uchratmasa-da tanishib o‘tib ketamiz. Ularni XX asrning o‘rtalarida birinchi bo‘lib ixtiro qilingan va lampali televizorlarni kuchlanish kamayishidan himoya qilish uchun mo‘ljallangan edi. Qurilmada kirish va chiqish drossellari bor.  

Birinchisi to‘yinmagan o‘zakka ega, ikkinchisi esa to‘yingan o‘zakka ega, buning natijasida ular orasida magnit kuch hosil bo‘ladi. Qurilma juda chidamli, chunki u transformator yoki harakatlanuvchi qismlariga ega emas. Bu ularning asosiy afzalligi.

"Antik" davrga tegishli bo‘lishiga qaramasdan, ferrorezonant stabilizatorlar yuqori stabilizatsiya aniqligini ta’minlaydi. Shu bilan birga, kichik diapazonda ishlaydi, kuchlanish ko‘proq pastlab ketganda yoki yuqori kuchlanishda stabilizatsiya qilish qobiliyatini yo‘qotadi.

Ferrorezonant stabilizatorlar atrof-muhitni salbiy ta’siriga sezgir emas. Biroq, ferrorezonans stabilizatorlarning yetarlicha kamchiliklari bor. Ushbu turdagi stabilizator yuqori shovqin darajasi va issiqlik hosil bo‘lishi bilan ham ajralib turishini hisobga olish kerak. Samaradorligi juda past 70% dan oshmaydi (boshqa turdagi stabilizatorlar 90-97% ga yetadi). Quvvati juda kichik bo‘lgan 350 W gacha. Shuningdek, bunday qurilmalarning gabariti katta o‘lchamli bo‘ladi va sezilarli og‘irlikka ega hisoblanadi. Hozir bunday stabilizatorlar zamon talabiga javob bera olmaydi.

Elektromexanik.

Elektromexanikaga asoslan stabilizatorlar, ferrorezonanslardan ko‘p o‘tmay yaratilgan. Konstruksiya jihatdan ularda o‘xshashlik va umumiylik yo‘q.

Elektromexanik kuchlanish stabilizatorlari shuningdek servoprivodlik yoki servomotorli deb ham ataladi. Ko‘pgina o‘quvchilar, ehtimol, SSSRda ishlab chiqarilgan bu birinchi kuchlanish stabilizatorlarini yaxshi eslashadi.

Servoprivod stabilizatorlar, nomidan ham bilish mumkin, elektr motor tomonidan boshqariladigan uzatmaga ega. Shuningdek, transformator ham mavjud bo‘lib, uning o‘ramlari bo‘ylab begunok harakatlanadi. Qo‘pol qilib aytganda, kirish kuchlanishi pasayganda, ko‘paytiruvchi transformator vazifasini bajaradi. Aniqroq aytganda, avtotransformator. Chiqish kuchlanishini doimiy 220 voltda ushlab turish uchun, birlamchi chulg‘amdagi o‘ramlar sonini ozaytiradi.

Unda o‘rnatilgan elektron plata tufayli stabilizatsiya jarayoni to‘liq avtomatlashtirilgan. Aynan u servoprivodga kuchlanishni sozlash zarurligi haqida signal yuboradi.

Afzalligi:

• foydalanishning ishonchliligi (ortiqcha yuklama ostida va tarmoq kuchlanishining    juda  keng diapazonida ishlash qobiliyati);

• barqarorlik va yuqori aniqlik (chiqish kuchlanishining, standart qiymatga maksimal darajada mos kelishi);

• stabilizatsiya ravonligi;

• yuqori samaradorlik;

• nisbatan arzon narx.

 kamchiliklari:

• tarmoq kuchlanishining me’yordan chetga chiqishiga, reaksiya berish tezligi juda past;

• konstruksiyasida harakatlanuvchi elementlarning mavjudligi (muammosiz ishlashni ta’minlash uchun muntazam xizmat ko‘rsatish zarurati);

• ishlashidagi shovqin;

• kichik diapazondagi ish harorati (-5 dan 40 ° C gacha);

• foydalanish sharoitiga qo‘yilgan talablar (chang va namlikning kirishiga yuqori       sezuvchanlik).

Relelik

Oddiy va arzon, shuning uchun ular juda ommalashgan. Ularga xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash oson.

Relelik stabilizatorning ishlash prinsipi elektron sxemasi tomonidan boshqariladigan bir nechta rele yordamida kerakli miqdordagi transformator o‘ramlarini ulash orqali chiqish kuchlanishini bosqichma-bosqich tartibga solish usuliga asoslangan. Ya’ni nazorat bloki kirish kuchlanishini tahlil qiladi. Me’yordan chetga chiqish holatida signal beriladi va relelar ishlashni boshlaydi. Tuzilishining soddaligi tufayli o‘ramlarni o‘zgartirish jarayoni juda tez.

Kuchlanishni tartibga solishning aniqligi stabilizatorga o‘rnatilgan relelar soni bilan belgilanadi. Rele qanchalik ko‘p bo‘lsa, chiqish kuchlanishini tartibga solishning aniqligi shunchalik yuqori bo‘ladi. Bunday ishlash prinsipidan foydalanish stabilizator konstruksiyasida harakatlanuvchi qismlardan foydalanmaslik imkonini beradi, bu esa uning ishlashini yanada ishonchli va tezroq qiladi.

Rele tipidagi kuchlanish stabilizatorlari maishiy va sanoat priborlari va jihozlarini samarali himoya qiladi va kompyuter, aloqa qurilmalarini elektr ta’minotini himoya qilish uchun samaralidir. Relelik kuchlanish stabilizatorlari isitish qozonlari, suv aylantirish nasoslari, muzlatgichlar va konditsionerlar bilan ishonchli ishlaydi. Yoritish chiroqlarini quvvatlantirish uchun rele tipidagi kuchlanish stabilizatorlaridan foydalanish tavsiya etilmaydi, chunki bosqichli stabilizatsiya turi, yorug‘lik lampalarining sezilarli miltillashiga olib keladi.

 afzalliklari 

• nisbatan narxi arzon va xizmat qilish muddati uzoq;

• kirish kuchlanish keng diapazonida samarali ishlash;

• qurilmalar va jihozlarning ishlashi uchun kuchlanishni barqarorlashtirishning yetarli darajada aniqligini ta’minlaydi;

• yuqori ishlash tezligiga ega, taxminan stabilizatsiya tezligi sekundiga 100 - 200 volt;

•ortiqcha yuklamani ko‘tarish qobiliyatiga ega,

•ishga tushish toki yuqori bo‘lgan uskunalar bilan ishlash qobiliyati;

• kuchlanish grafigining shakliga o‘zgartirish kiritmaydi;

•keng diapazon haroratda ishlash;

•kichik o‘lchamlarga va engil vaznga ega;

 kamchiliklari

• relelik stabilizatorining ishlash muddati, foydalanilgan relening sifatiga bog‘liq. •relelik stabilizatorining, kuchlanishni barqarorlashtirish aniqligi, ularni yoritish tizimlarida foydalanish uchun yetarli emas.

• rele tipidagi kuchlanish stabilizatorlari rele uzib ulayotganda, xarakterli chikillagan tovushni hosil qiladi.

Yarimo‘tkazgichli (elektron) kuchlanish stabilizatori

Stabilizatorlarni barcha oldingi turlariga qaraganda ancha rivojlangan. Ularda ham transformator bor, lekin o‘ramlarni o‘zgartirish mikroprotsessor tomonidan boshqariladi. Yarimo‘tkazgichlik stabilizatorlarning tuzilishi, relelik stabilizatorlarni ishlashiga o‘xshaydi. Farqi transformator o‘ramlarini o‘zgartirish uchun yarimo‘tkazgichlardan (simistor va tiristorlar) foydalaniladi.

Tiristorlar musbat teskari aloqaga ega, bu esa yuqori tezlikda ishlashni ta’minlaydi. Simistor ikkita boshqaruv elektrodga ega, ikkita parallel qarama-qarshi ulangan tiristorlardan hosil bo‘ladi, ular kontaktlarning zanglashiga olib ulanadi. Elektr tokini ikki yo‘nalishda o‘tkazish qobiliyatiga ega bo‘lganligi tufayli, tiristor qurilmalariga nisbatan  simistorlar yuqori samaradorlikka erishadi.

Afzalliklari:

• yuqori stabilizatsiya tezligi – 20 ms;

• tarmoqdagi kuchlanish impulslari va  shovqinlarini a’lo darajada himoya;

• kuchlanishni ravon tartibga solish;

• ishonchli va chidamlik;

• kirish kuchlanishini yetarlicha  regulirovka qilish diapazoni;

• ortiqcha yuklamaga bardoshligi;

• past shovqin darajasi, bu ko‘pincha odamlar mavjud bo‘lgan binolar ichida foydalanilganda muhim ahamiyatga ega;

 Kamchiliklari:

• reaktiv yuklama bilan ishlay olmaydi;

• ta’mirlash murakkab;

• narxi qimmat.

Invertor

Ular 20 yil oldin yaratilgan bo‘lsa-da, hali ham eng yaxshi va yangi deb hisoblanadi. Hozircha ulardan ko‘ra samaraliroq narsani o‘ylab topishgani yo‘q.

U yuqorida ko‘rib chiqilgan boshqalardan farq qiladi. Invertorning ishlashi prinsipi shundan iboratki, kirish AC kuchlanish avval to‘g‘rilagich yordamida DC ga o‘zgartiriladi. Yana qayta invertor yordamida sinusoida shaklidagi o‘zgaruvchan tokga aylanadi. Kirish kuchlanishi qanday bo‘lishidan qat’iy nazar chiqishda ideal 220 volt 50 hz chastotani beradi.

Buning natijasida iste’molchilar ideal sof va barqaror energiya oladilar. Shuning uchun Invertor stabilizatorlari isitish qozoni, kompyuter va yuqori sezgir laboratoriya uskunalari uchun ham javob beradi.

afzalliklari 

• ular stabilizatsiyani yuqori tezligi va aniqligiga ega;

• konstruksiyasi juda ixcham;

• tezlikda kuchlanishni barqarorlashtirish;

• kirish kuchlanishining keng diapazoni (90-310 V)

• yuqori aniqlikdagi chiqish kuchlanishi (±2%)

• pog‘onasiz (ravon) kirish kuchlanishini tartibga solish;

• ideal shakldagi sof sinus, chiqish kuchlanishi;

• kirish va chiqish shovqinlarini filtrlash, impulsli yuqori kuchlanishidan himoya;

• ko‘p darajali elektron himoya, Tarmoqda hosil bo‘ladigan jiddiy nuqsonlar, shuningdek haddan tashqari qizib ketish, ortiqcha yuklama yoki noto‘g‘ri ishlashda stabilizatorni o‘chiradi;

• elektron bypass.

 Kamchiligi

• invertorlar eng qimmat hisoblanadi.

• atrof muhit harorati noldan past haroratda ishlamaslik. Platasida elektron komponentlar mavjudligi sababli, past haroratda korpus Ichida namlik kondensatga aylanib qisqa tutashuvga  olib kelishi mumkin. Shuning uchun bunday stabilizatorlar bino ichiga yoki klimatik shkaf ichiga o‘rnatilishi kerak.

Kuchlanish stabilizatorini to‘g‘ri tanlashga yordam beradigan ba’zi maslahatlar:

Biz elektr iste’molchilarini quvvatini vattda (W) o‘lchashga o‘rganib qolganmiz. Stabilizator sotib olayotganimizda to‘la va aktiv quvvatni farqlash kerak. Stabilizatorlarining texnik xarakteristikalarida odatda ularning umumiy quvvati ko‘rsatiladi, o‘lchov birligi (VA) Volt-Amperdir.

Istalgan elektr jihoz va maishiy texnika qurilmalari iste’mol qilgan elektr quvvatni hisoblashda elektr tokining to‘la quvvatini hisobga olinadi. To‘la quvvat tushunchasi deganda elektr toki iste’molchisi ishlatgan aktiv va reaktiv quvvat nazarda tutiladi. Аktiv quvvat (Vt) o‘lchanadi. To‘la quvvat odatda volt-amper (VА)

Аktiv energiyamiz bu - foydali ish bajargan elektr toki quvvatiga aytiladi. Masalan isitish, eritish, ovoz, tasvir shunga o‘xshash. Dazmol, chiroq, isitgichlarni ishlashi va x.kazo.

Reaktiv energiyamiz, bu - elektr toki zanjirida (induktiv va sig‘imli) iste’molchi bo‘lganda sarflanadi. Odatda elektr o‘tkazgichlarni qizdirganda sarflanadigan foydasiz energiya hisoblanadi.

Bu ikkala aktiv va reaktiv quvvatlar bir-biri bilan o‘zaro quvvat koeffitsiyenti cos (fi) bilan bog‘lanadi. Cos (fi) odatda 0.5 - 1 oraliqda bo‘ladi, Uy ro‘zg‘or qurilmalarda cos (fi) ko‘rsatilmagan bo‘lsa taxminan 0.8 to‘gri keladi. Iste’mol qilingan aktiv quvvatni topish uchun to‘la quvvatni, koeffitsiyent cos (fi) ga ko‘paytirish kerak.

Masalan: Stabilizator to‘la quvvati quvvati 5000 VA ko‘rsatilgan. Cos φ = 0.8 bu yerda aktiv quvvat 5000 VA * 0.8 = 4000 Vt ga teng bo‘ladi.

Qurilmangizdan yuqori quvvatga ega stabilizatorni tanlang, yaxshisi 30-35% ko‘proq. Misol uchun, agar qurilmangizning quvvati 1000 W bo‘lsa, siz kamida 1300 W yoki 1350 VA quvvatga ega stabilizatorni tanlashingiz kerak. Bu stabilizatorning qurilmaning eng yuqori yuklamasiga bardosh bera olishini ta’minlaydi, xavfsizlik va samaradorlikning yetarli zaxirasini ta’minlaydi.

Stabilizatorning kuchlanish diapazonini tekshiring, bu odatda voltda (V) ko‘rsatiladi. Bu qurilma ishlashi mumkin bo‘lgan minimal va maksimal kuchlanishni ko‘rsatadi. Imkon qadar kengroq kuchlanish diapazoniga ega stabilizatorni tanlang. Misol uchun, agar sizning qurilmangiz kuchlanish diapazoni 180 dan 240 V gacha bo‘lsa, siz kamida 162 dan 276 V gacha bo‘lgan kuchlanish diapazoni bo‘lgan stabilizatorni tanlashingiz kerak. Bu stabilizatorning o‘ta tebranishlarda qurilmaning kuchlanishini tartibga solishini ta’minlaydi.

Stabilizator o‘zini va qurilmalarni ortiqcha kuchlanish, past kuchlanish, ortiqcha yuklama, qisqa tutashuv, yuqori harorat kabi turli xil xavf-xatarlardan himoya qiladi. Siz  himoya tizimiga ega stabilizatorni tanlashingiz kerak. Nosozlik yuzaga kelganda aniqlaydi va baxtsiz hodisalarni oldini oladi.

DIQQAT!

Kuchlanish stabilizatorini tanlashda, stabilizatorning chiqish quvvati, tarmoqning kirish kuchlanishiga bog‘liqligini hisobga olish kerak (ya’ni, kirish kuchlanishi pasayganda, stabilizatorning chiqish quvvati pasayadi).

Grafikdan shuni ko‘rish mumkin-ki, kirish kuchlanishi 170 volt bo‘lganda stabilizatorning maksimal quvvati, nominalning 80% ga tushadi.

Dastlab, siz elektr tarmog‘ingiz turini - bir fazali yoki uch fazali ekanligini bilib olishingiz kerak va undan kelib chiqib, kerakli turdagi qurilmani tanlashingiz kerak. Shuningdek elektr ta’minotining asosiy muammolarini ham aniqlab olish kerak - tarmoqdagi doimiy past yoki doimiy yuqori kuchlanish yoki tez-tez kuchlanishni o‘ynashi.

Stabilizatorni tanlash va ulash uchun stabilizatorga ulangan barcha elektr jihozlarining taxminiy umumiy quvvat sarfini hisoblash kerak. Kuchlanish stabilizatorining quvvatini tanlashning asosiy sharti shundaki, unga ulangan yuklamaning umumiy quvvati, stabilizatorning quvvatidan oshmasligi kerak (aks holda, zamonaviy stabilizatorlarning himoyasi ishga tushib, ularni ularni o‘chiradi).

Turli elektr qurilmalarining taxminiy iste’mol qquvvati quyidagi jadvalda keltirilgan. Aniq qiymatlarni pasport ma’lumotlaridan topish mumkin.

Iste’mol quvvat  haqida aniqroq ma’lumotlarni, foydalanayotgan texnikangizni texnik pasportidan topasiz.

Keling, iyimizda foydalanish uchun qanday quvvatdagi stabilizator kerakligini hisoblaylik. Misol uchun, ko‘pincha xonadonlarda doimiy ravishda quyidagilar ishlaydi: muzlatgich (600 W) + yoritish chiroqlari (200 W) + isitgich (2400 W) + kompyuter (750 W). Konditsioner 2000. Barcha iste’molchilarning umumiy quvvati 5950 W.

Diqqat! Har qanday elektr motor yoqilgan vaqtda,  oddiy  ish rejimga qaraganda bir necha baravar ko‘proq energiya sarflaydi. Ya’ni elektr motorlar ishga tushayotgan vaqtda tarmoqdagi yuklama ortadi, shuning uchun  stabilizatordan biroz zaxira quvvati bilan foydalanish kerak. Bu muzlatgichlar, kir yuvish mashinalari va ishga tushish toki bor bo‘lgan boshqa jihozlar uchun amal qiladi. Shuning uchun siz kamida 20% quvvat zaxirasi bo‘lgan kuchlanish stabilizatorini tanlashingiz kerak.

Faqat doimiy foydalaniladigan elektr jihozlarining quvvatini emas, balki vaqti-vaqti bilan yoqiladigan, masalan, choynak, tosrter yoki changyutgichni ham hisobga olish kerak. Aytaylik, asosiy maishiy texnika bilan bir vaqtda  dazmol (2000 W) + mikroto‘lqinli pech (2000 W) + televizor (400 W) = 4400 W ishlashi mumkin. Shuning uchun bu qiymatni ham umumiy quvvatga qo‘shilishi kerak. Shunday qilib, biz barcha  maishiy texnika uchun quvvat sarfining maksimal qiymatini olamiz: 5950 W + 4400 W = 10350 W.

Stabilizatorlarni  modelini minimum 30 % zaxira bilan tanlash tavsiya etiladi. Birinchidan, siz stabilizatorning "oddiy" ish rejimini ta’minlaysiz, qizimasdan ishlaydi, shu bilan uning ishlash muddatini oshirasiz, ikkinchidan, siz yangi jjihozlarniulash uchun qo‘shimcha quvvat zaxirasini yaratasiz.

Minimal va maksimal kirish kuchlanishi.

Bu diapazon qanchalik katta bo‘lsa, shuncha yaxshi, lekin qurilma narxi qimmatroq bo‘ladi. Agar sizning tarmog‘ingizda Kuchlanishni ortib yoki kamayib ketishi kuchikroq bo‘lsa, unda keng diapazoniga ega stabilizatorni tanlash mantiqan to‘g‘ri keladi - iinvertormodellari o‘rtacha 90 dan 310 V gacha taklif qilishadi.